Dobro došli na sajt tabanovic.comlogo

Broj

imenica

Gramatička kategorija broja imenica u srpskom jeziku izražena je nastavcima koji označavaju razlikovanje jedinke prema više jedinki pojmova koje označavaju (učenik - učenici). Prema tome, u našem jeziku ima dva broja: jednina (učenik) i množina (učenici). Ogromna većina imenica ima oba broja (jedninu i množinu. Međutim, ima imenica koje imaju samo jedninu; to su pre svega vlastite imenice: Nikola, Vida, Meho, Merima, Beograd itd. Zatim, sve gradivne imenice: voda, vino, mleko, so itd. Zbirne imenice oblikom množine označavaju jedninu: pruće, lišće, granje itd. Ostale vrste imenica imaju oba broja, izuzeci su retki kao: čovek. Imenice koje imaju samo oblik jednine zovemo singularija tantum. Na suprot ovome u našem jeziku postoje imenice koje imaju samo oblik množine i njih zovemo pluralija tantum. To su većinom zajedničke imenice: grudi, leđa, prsa, vrata, gusle, jasle, makaze, ljudi itd. Kod ovih imenica primećujemo da ono što označavaju sastavljeno je iz više delova naočari, pantalone, makaze itd.

Napomena

U davnoj prošlosti naš jezik imao je poseban oblik za označavanje dve jedinke tzv. dvojinu (dual). Reč je o imenicama: oko, noga, uho, sluga, ruka čiji genitiv množine glasi: očiju, nogu, ušiju, slugu, ruku tj. nema završetak a kao najveći broj imenica tih vrsta (sela, kuća).

Imenice

Autor: Petar Jokić

Šta su imenice?

Imenice su promenljiva vrsta reči koje označavaju imena bića, predmeta i pojava. Prema značenju imenice se dele na: vlastite, zajedničke, zbirne, gradivne, apstraktne (misaone), brojne i glagolske. Gramatičke kategorije imenica su: rod, broj i padež.

Vlastite imenice

Vlastite imenice označavaju lična imena bića, umetničkih dela i geografskih pojmova, i obavezno se pišu početnim velikim slovom.Imena BIĆA: (imena ljudi) Marko, Vesna, Mehmed, Fatima pas Leo, mačka Marija, petao Sofronije, konj Šarac, golubica Biserka, kornjača Meri itd. Imena umetničkih dela romani: Na Drini ćuprija, Prokleta avlija, Crveno i crno, muzičke kompozicije: Moji su drugovi (Bajaga), slika Kosovka devojka itd. Imena geografskih pojmova: Gradovi: Beograd, Novi Sad, Šabac; sela Tabanović, Novo Selo, Majur, Štitar; reke: Sava, Dunav, Drina, Jerez; plaine: Zlatibor, Tara, Cer, Fruška Gora; jezera: Ohridsko jezero, Đerdapsko jezero, Perućansko jezero, Tabanovačka šljunkara.

Zajedničke imenice

Zajedničke imenice označavaju zajednička imena bića, predmeta i geografskih pojmova: bića konj, pas, čovek, žena, momak, devojka, krava, vuk, lav i sl. predmeta: knjiga, sveska, sto, stolica, olovka itd. geograskih pojmova: grad, selo, planina, reka, jezero itd.

Zbirne imenice

Zbirne imenice označavaju zbirna imena bića i predmeta (kad je nešto na skupini, pa se ne zna boj: telad, jagnjad, prasad, pilad (zbirna imena bića); pruće, kamenje, lišće itd. (zbirna imena predmeta).

Napomena:

Važno je razlikovati množinu zajedničkih imenica od zbirnih - koje svojim oblikom ozačavaju množinu. Evo nekoliko primera: Zajednička imenica prut u množini glasi: prutovi, a zbirna imenica glasi: pruće; zajednička imenica kamen u množini glasi: kamenovi, a zbirna imenica glasi: kamenje itd.

Gradivne imenice

Gradivne imenice, kako im ime kaže, označavaju građu, materiju. Najlakše ćete ih prepoznati po tome što i najmanja i najveća količina znače isto. To su imenice tipa: voda, ulje, nafta, benzin, mast, slanina, so, šećer, vino, rakija, pivo, med itd. Evo da eksperimetišemo; da li radi prethodna definicija o prepoznavanju ovih imenica. Uzmete kap vode na dlan - voda uzmete bocu vode - voda, pogledate u reku - ispunjena je vodom. Isto pravilo možemo primeniti na sve gradivne imenice. Evo, uzećemo još jedan škakljiv primer: VINO To što vina ima različite boje i razlčitih proizvođača ne utiče na odrednicu da je reč o gradivnoj imenici. Isto je kao u primeru sa VODOM - uzmete čašu vina = VINO, uzmete bocu vina = VINO, uzmete celo bure, opet= VINO.

Misaone ili apstraktne imenice

Ova vrsta imenica označava nešto neopipljivo, što se zamišlja ili oseća, odnosno, uočava kao: a) osećanje na primer: sreća, nesreća, radost, tuga, strah, briga, nada i kao b) osobina na primer: mladost, snaga, lepota, svežina, daljina, starost itd.

Brojne imenice

Ove imenice su poimeničeni brojevi i nekad su ubrajane u misaone imenice, jer i one označavaju nešto neopipljivo na primer: devetka, osmica, sedmica, petica, jedinica, dvojka, trojka (neispravno trica). Dakle, ne možete opitati devetku nego dres ili osobu koja ga nosi (šala).

Glagolske imenice

Ove imenice, kako im ime kaže, nastale su od glagola i označavaju radnju, stanje i zbivanje na primer: pisanje, kopanje, trčanje, vožnja, seoba, patnja, svitanje, mržnjenje, deoba itd.

Rod imenica

Imenice mogu imati prirodan rod i gramatički rod.

Prirodan rod imenica

Ova gramatička kategorija RODA temelji se na razlikama polova bića u prirodi. Tako su imenice: otac, sin, brat, učitelj, konj, vuk, lav - imenice muškog roda, a imenice: žena, majka, baba, sestra, ućiteljica, kobila, vučica, lavica - imenice ženskog roda, a imenice: dete, mače, pile - srednjeg roda jer označavaju mlada bića, koja, prema globalnom utisku, nemaju uočljivo razvijene odlike muškog/ženskog pola.

Gramatički rod imenica

Ovde razlikujemo prirodan i gramatički rod

Prirodan rod

izražen je u razlikama polova bića u prirodi. Imenice: otac, sin, lav, vuk, konj su prirodnog muškog roda jer označavaju bića muškog pola. Imenice: žena, majka, sestra, lavica su prirodnog ženskog roda jer označavaju bića ženskog pola. Imenice: dete, tele, jagnje, mače su prirodnog srednjeg roda jer označavaju mlada bića koja nemaju uočljivo razvijene razlike muškog/ženskog pola.

Gramatički rod

Imenice sa značenjem predmeta i pojava dobijaju rod na osnovu nastavka kako se zavšavaju u nominativu jednine. Naime, najveći broj imenica prirodnog muškog roda se zavšava na suglasnik, imenica prirodnog ženskog roda se zavšava na vokal A, a imenica prirodnog srednjeg roda se zavšava na vokal E/O. Analogno tome ako se imenica sa značenjem predmeta i pojava - završava na suglasnik dobija gramatički muški rod: stol, prozor, hrast itd. Ako se imenica sa značenjem predmeta i pojava - završava na vokal A dobija gramatički ženski rod: stolica, terasa, lipa itd. Ako se imenica sa značenjem predmeta i pojava - završava na vokal E/O dobija gramatički srednji rod: mesto, drvo, dugme, ime itd.

Napomena

Upravo zbog toga ove imenice u drugim jezicima imaju isti ili drugačiji rod: prozor (muški rod), ali La fenetre u francuskom je imenica ženskog roda.

Napomena

Kod određivanja roda imenica treba paziti (tri puta meri...), jer recimo, imenica VRATA zavšava se na A, ali nije imenica ženskog roda, kako se na prvi pogled čini, već imenica gramatičkog srednjeg roda. Naime, ova imenica ima samo oblik množine (pluralija tantum), a pokazna zamenica ženskog roda u množini glasi te; te žene (da). te vrata (ne slaže se), ta vrata (slaže se). Dakle, reč je o imenici gramatičkog srednjeg roda kao imenica deca. Uzmimo sad primer imenice VLADIKA. I ova imenica se završava na A kao imenica ženA. Međutim, mi znamo da vladika ne može biti žena. Zato za ovu imenicu kažemo da ima prirodan rod muški, a gramatički rod ženski.

Promena imenica

Imenice se menjaju po padežima. Ta promena se zove deklinacija

 

O subjektu i predikatu ovde!

 

Opširnije o padežima - ovde!

CONTACT